متن "سيری در سلوك دولت‌آبادی" نوشته‌ی بهاء‌الدين خرمشاهی كه در شماره‌های 70 و 72 روزنامه‌ی شرق (28 آبان و 1 آذر1382)  در دو بخش و با عنوانهای "هم‌چنان در اوج" و "مهر زمين‌گير" منتشر شد، از نظر شيوه‌ی بررسی و پردازش موضوع آموزنده و جالب توجه است. در اين نوشته با نگاهی انتقادی به بررسی اين متن می‌پردازم...

"آن مادیان سرخ‌‌یال" رمانی‌ست از محمود دولت‌آبادی که نخستین بار در سال 1383 توسط انتشارات نگاه منتشر شد. این رمان نگاهی‌ست نیمه تاریخی- نیمه استوره‌ای به زندگی افمرءف القیس شاعر نامدار یمانی- عرب و سراینده‌ی یکی از هفت قصیده‌- معلقات سبعه- که برترین شاه‌کارهای شعر دوران جاهلیت عرب شمرده می‌شده و ...

همان‌طور که از مقدمه‌ی این داستان بلند ۶۸ صفحه‌ای برمی‌آید، "روز و شب یوسف" از نوشته‌های قدیمی محمود دولت‌آبادی و از داستانهای اوایل دهه‌ی پنجاه اوست، و داستانی‌ست در ردیف داستانهای بلند "باشبیرو" (١۳٥۰)، "مرد" (١۳٥١)، "عقیل عقیل" (١۳٥۲)، "سفر" ( ١۳٥۲)، "از خم چنبر" (۱۳۵۳)، ولی به دلیل مفقود شدن دست‌نوشته‌‌اش، و با این گمان که این دست‌نوشته هم مانند یکی دو دست‌نوشته‌ی دیگر نویسنده از بین رفته...

شیوه‌ی استوره‌شناختی بررسی ادبی شیوه‌ای‌ست که منتقد با استفاده از آن به بررسی رابطه‌ی اثر ادبی با "تارهای پنهان در ژرفنای وجود انسان"- آن تارهایی که اثر ادبی با مرتعش‌کردن‌شان روان خواننده‌ی اثر را به ارتعاش درمی‌آورد- می‌پردازد. در واقع، منتقدی که آثار ادبی را به شیوه‌ی استوره‌شناختی بررسی می‌کند در جست‌وجوی عنصرهای مرموزی‌ست که در بعضی از آثار ادبی وجود دارد و...

شیوه‌ی روان‌شناختی نقد ادبی شیوه‌ای‌ست که با استفاده از دست‌آوردهای دانش روان‌شناسی و  فرضیه‌ها و نظریه‌های آن به بررسی آثار ادبی- به ویژه شعرها و داستانها- می‌پردازد و آنها را تحلیل و تفسیر و نقد می‌کند. محدودیت اصلی این شیوه بی‌توجهی‌اش به جنبه‌های زیبایی‌شناختی و فنی و ظرافتها و بداعتهای ادبی اثر است...

یکی از ادیبان دانشمندی که در ایران به طور جدی به موضوع نقد ادبی و منتقد پرداخته و درباره‌ی آن مقالات مختلفی نوشته، پرویز ناتل خانلری است. او از آغاز راه‌اندازی مجله‌ی سخن در خرداد سال 1322 به نگارش مقاله‌های نظری درباره‌ی نقد ادبی و ویژگیها و اهمیت آن و نظریه‌های نقد ادبی و مشخصاتی که یک منتقد ادبی باید داشته باشد و مسائلی از این دست، و انتشار آنها در مجله‌ی سخن پرداخت...

محمدعلی فروغی نه تنها مرد سیاست و قانون و حکومت بود، بلکه اهل فلسفه و حکمت و ادبیات هم بود و آثاری دارد که از لحاط نقد ادبی اهمیت دارد و او را در مقام یکی از منتقدان پیش‌گام ایران قرار می‌دهد، مانند "آیین سخنوری" و "پیام من به فرهنگستان". او درباره‌ی زندگی، شخصیت و شعر بعضی از شاعران- از جمله فردوسی و سعدی و خیام- بررسیهای انتقادی کرده است...

راهی را که افلاتون و ارستو در مسیر نقد ادبی به سوی فراز پیمودند، پس از این‌دو به سوی فرود گرایید و دیگر در یونان باستان- چه در آتن چه در اسکندریه و چه در سایر مرکزهای فرهنگی و ادبی- منتقد یا نظریه‌پرداز ادبی مطرحی که قابل مقایسه با این‌دو باشد، به‌وجود نیامد، در نتیجه نقد ادبی دچار رکود شد و راه قهقرا را پیمود...

یکی از بنیان‌گذاران اصلی نقد ادبی در روم باستان سیسرو بود. از سیسرو ۵۷ خطابه و حدود ۸۰۰ نامه به یادگار باقی مانده که در آنها، ضمن مطالب دل‌انگیز فراوان، تاریخ زبان رومی را به اختصار بیان کرده و قواعد انشا و آیین نگارش این زبان را تنظیم و تدوین کرده است. سیسرو در دوره‌ی تعالی نثر لاتینی می‌زیست و ...

داستان کوتاه با پایان نامنتظره‌ی غافل‌گیرکننده داستانی‌‌ست که بر اساس رخ‌دادی بهت‌‌آور که ممکن است خنده‌دار یا غم‌انگیز باشد، نوشته شده و به باورپذیری آن رخ‌داد توجه چندانی نشده است. یکی از داستان‌نویسانی که داستانهای با پایان غافل‌گیرکننده‌ی جذاب و به‌یادماندنی زیادی نوشته و باعث رونق گرفتن و رواج یافتن نگارش این نوع داستانها شده، ویلیام سیدنی پفرتر (اف.هنری) است...